Türkiye'de Kütüphanecilik ve Bilgi Bilimi Alanındaki Dergilerin İçerik Analizi: 2019-2023 İncelemesi

Özet

Amaç: Bu çalışmanın temel amacı, Türkiye'de kütüphanecilik ve bilgi bilimi alanlarında yayımlanan altı farklı dergi olan Türk Kütüphaneciliği, Bilgi Dünyası, Arşiv Dünyası, Bilgi Yönetimi, Bilgi ve Belge Araştırmaları ve Library Archive and Museum Research Journal dergilerinin makale başlıklarında, özetlerinde ve anahtar kelimelerinde kullanılan kelimelerin niceliksel analizini yaparak alan araştırmacılarının hangi konulara odaklandıklarını belirlemeyi hedeflemektedir. Ayrıca, dergiler arasındaki tematik farklılıklar ile zaman içinde işlenen konuların değişimi üzerinde durulmaktadır.

Yöntem: Araştırmada, nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizi kullanılmış, çalışmanın verileri Türkiye'de kütüphanecilik ve bilgi bilimi alanlarında yayın yapan altı önemli derginin 2019-2023 yılları arasındaki makalelerinin başlık, özet ve anahtar kelimeleri kısımlarından toplanmıştır. Araştırmanın kapsamına uygun olduğu belirlenen 305 makaledeki başlık, özet ve anahtar kelimeler kısımlarındaki veriler, MAXQDA nitel araştırma programı ile analiz edilmiştir.

Bulgular: Bu çalışmada, Türkiye'de kütüphanecilik ve bilgi bilimi alanlarında yayın yapan altı önemli derginin 2019-2023 yılları arasındaki makalelerinin içerik analizi gerçekleştirilmiştir. İçerik analizi sonucunda, bu dergilerde en sık kullanılan anahtar kelimelerin kütüphane, bilgi, ağ, veri ve araştırma olduğu belirlenmiştir. Ayrıca teknoloji, dijitalleşme, bilgi güvenliği, bilgi toplumu gibi konuların da öne çıktığı görülmüştür. Sık kullanılan kelimelerin bilgi/belge, teknoloji, kütüphane, arşiv, araştırma gibi temalar altında kümelendiği saptanmıştır. Dergiler arasında içerik açısından benzerlikler olduğu, ancak kavramlarda ufak farklılıkların gözlendiği belirlenmiştir. Son dönem toplumsal krizlerine ilişkin çalışmaların yetersiz olduğu sonucuna varılmıştır. Genel olarak dergilerin kütüphanecilik alanındaki güncel gelişmeleri yansıttığı görülmüştür. Fakat son dönemde gelişen yapay zekâ tabanlı sohbet botları (ChatGPT, Bing Chat, You Chat, Jasper, Chatsonic ve Google Bard v.b.), konuşarak arama, doğal dil işleme gibi yeni nesil teknolojilere yeterince yer verilmediği görülmüştür.

Sonuç: Yapılan içerik analizi sonucunda, kütüphanecilik ve bilgi bilimi alanındaki temel kavramlar ile bu alanlarda odaklanılan konular hakkında önemli bulgular elde edilmiştir. Bu bulguların alan yazına katkısı ve gelecek araştırmalar için yol gösterici niteliği olacağı düşünülmektedir.

Özgünlük: Literatürde dergilerin veya belirli bir alana ait çalışmaların içeriklerini analiz eden çeşitli çalışmalar yer almaktadır. Bu çalışma, Türkiye'deki kütüphanecilik ve bilgi bilimi alanında yayın yapan altı önemli derginin son beş yıllık içeriklerini kapsayan kapsayıcı bir analizdir. Mevcut çalışmalar ya tek bir dergi ya da tezler üzerinde yoğunlaşmışken, bu araştırma alandaki tüm önde gelen dergileri karşılaştırmalı olarak incelemesi nedeniyle eksiklikleri gidermekte ve alan yazına özgün bir katkı sunmaktadır. Geniş kapsamı sayesinde hem bu alanın genel eğilimlerini yansıtabilmekte, hem de diğer dar kapsamlı çalışmaları bütünleyerek alanın genel konu eğilimini sunmaktadır.