BŞ Parlamento Arşivleri: Kurumsal Hafıza, Şeffaflık ve Dijital Dönüşüm / Parliamentary Archives: Institutional Memory, Transparency and Digital Transformation

Abstract

Parlamento arşivleri, yasama organlarının kurumsal hafızasını oluşturan, demokratik hesap verebilirlik ve şeffaflık için temel bir altyapı sunan, aynı zamanda tarih yazımı ve vatandaşların bilgiye erişim hakkı açısından stratejik bir konuma sahip kurumlardır. Bu makalenin amacı, parlamento/parlamento arşivlerini tarihsel gelişimi, kurumsal-hukuksal çerçevesi, işlevleri, dijital dönüşüm ve yapay zekâ destekli uygulamalar, kullanıcılar ve bilgi davranışı, güncel zorluklar ve fırsatlar ekseninde bütüncül bir bakışla incelemektir. Çalışma, kuramsal/derleme nitelikli bir anlatı literatür taraması olup; Parlamentolar Arası Birlik (Inter-Parliamentary Union [IPU], Uluslararası Kütüphane Dernekleri ve Kuruluşları Federasyonu (International Federation of Library Associations and Institutions [IFLA]), Uluslararası Arşiv Konseyi (International Council on Archives [ICA]) ve Amerika Birleşik Devletleri (ABD National Archives gibi uluslararası kurumların kılavuz ve raporları ile TR Dizin, Google Scholar ve uluslararası atıf dizinlerinde yer alan ampirik ve kavramsal çalışmaları sentezlemektedir. Yöntem bölümünde, “parliamentary archives”, “legislative archives”, “parliamentary records”, “parliamentary libraries and archives” ve “digital preservation in parliaments” gibi arama terimleri kullanılarak 2000 yılı sonrası literatür sistematik biçimde sınıflandırılmıştır. Bulgular, parlamento arşivlerinin kurumsal hafıza, kurumsal kimlik ve tarih yazımı için vazgeçilmez olduğunu; hesap verebilirlik, şeffaflık ve bilgiye erişim hakkının hayata geçirilmesinde kritik işlevler üstlendiğini; elektronik belge yönetimi, dijital koruma ve yapay zekâ temelli arama/danışma sistemleriyle birlikte rol ve işlevlerinin dönüştüğünü ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, uzun dönemli dijital koruma, gizlilik ve kişisel veriler, güvenlik, bütçe ve insan kaynağı yetersizlikleri, dijital uçurum
ve küçük parlamentoların kapasite sorunları gibi önemli risk alanları bulunmaktadır. Makale, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) bağlamı da dâhil olmak üzere, özellikle orta ölçekli ve yeni demokrasiler için kurumsal, hukuksal ve teknolojik düzeyde politika
ve uygulama önerileri sunmakta; kullanıcı deneyimi ve bilgi davranışı odaklı ampirik çalışmalar, yapay zekâ destekli parlamento bilgi hizmetlerinin etik boyutu ve parlamento arşivlerinin açık veri ekosistemindeki konumu gibi alanlarda kuramsal/ampirik boşluklara
işaret etmektedir.

Abstract

Parliamentary archives are institutions that constitute the institutional memory of legislative bodies, provide a fundamental infrastructure for democratic accountability and transparency, and occupy a strategic position in terms of historiography and citizens’
right of access to information. The purpose of this article is to examine parliamentary/legislative archives through a holistic lens across the dimensions of historical development, the institutional–legal framework, functions, digital transformation and AI-supported
applications, users and information behavior, and contemporary challenges and opportunities. The study is a theoretical/review-based narrative literature review; it synthesizes guidelines and reports produced by international organizations such as the IPU, IFLA, ICA, and the U.S. National Archives, together with empirical and conceptual studies indexed in TR Dizin, Google Scholar, and international citation databases. In the methods section, the post-2000 literature was systematically classified using search terms such as “parliamentary archives,” “legislative archives,” “parliamentary records,” “parliamentary libraries and archives,” and “digital preservation in parliaments.” The findings demonstrate that parliamentary archives are indispensable for institutional memory, institutional identity, and historiography; that they perform critical functions in operationalizing accountability, transparency, and the right of access to information; and that their roles and functions are being transformed through electronic records management, digital preservation, and AI-based search/advisory systems. At the same time, there are major risk areas, including long-term digital preservation, privacy and personal data protection, security, budgetary and human resource constraints, the digital divide, and capacity challenges faced by small parliaments. Incorporating the context of the Grand National Assembly of Türkiye (TBMM), the article offers policy and practice recommendations at institutional, legal, and technological levels—particularly for medium-sized and new democracies—and highlights theoretical and empirical gaps in areas such as user-experience- and information-behavior-focused studies, the ethical dimensions of AI-supported parliamentary information services, and the positioning of parliamentary archives within the open data ecosystem.